VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ -519- İZAHA DAVET TEBLİĞ ÖZET NOTLARI

1-) Vergi incelemesine başlanılmadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden önce verginin ziyaa uğradığına delalet eden emareler bulunduğuna dair yetkili merciler tarafından yapılmış ön tespitler hakkında tespit tarihine kadar ihbarda bulunulmamış olması kaydıyla mükellefler izaha davet edilebilir.. İzaha davet yazısının tebliğ tarihinden itibaren otuz günlük süre (önceki hali 15 gün idi) içerisinde izahta bulunulması durumunda, yapılan izah değerlendirilerek değerlendirme sonucunu içeren yazı mükellefe tebliğ edilir.

2-Bir ay içinde izahat yapılması ve uygun görülmesi halinde yaptırım uygulanmaz. Ancak yeterli görülmeyen veya gerekli işlemler /Düzeltmeler yapılması halinde ;6183 /51 uygulanan gecikma zammı ve peşin ödenmesi halinde vergi ziyana uğranılan tutardan %20 kesilir.

Ancak Bu durum ; Bu durum vergi incelemesi yapılmasına ve gerekirse tarhiyatın ikmaline engel teşkil etmez.

3-sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma fiilinin işlenmiş olabileceğine dair yapılan ön tespitlerde, kullanılan sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge tutarı, bir takvim yılında 100 bin Türk lirasını geçmeyen (Eskidden 50 Bin idi) veya bu tutarı geçse bile ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının %5’ini aşmayan mükelleflere ön tespite ilişkin yazı tebliğ edilebilir.

4-Kendisine izaha davet yazısı tebliğ edilenlerin tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içerisinde yetkili komisyona izahta bulunmaları gerekmektedir.Süresinde yapılan izah, komisyonca en geç 45 gün içinde değerlendirilerek sonuca bağlanır.

5-Ön Tespitlere İlişkin Tutarların Birlikte Değerlendirilmesi; yani ; Mükelleflere SMİYB ön tespit yazısının tebliğ edilip edilmeyeceğinin belirlenmesinde sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı olarak kullanılmış olabilecek belgeler, her bir ön tespit itibarıyla, daha önce o yıl için yapılan ön tespitlerdeki tutarlar da dikkate alınarak, bir takvim yılında 100 bin Türk lirasının ve/veya ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının %5’inin aşılıp aşılmadığı bakımından değerlendirilecektir.

Örnek: 3/2/2020 tarihinde düzenlenen raporda belirtilen faturayla ilgili olarak mükellefe SMİYB ön tespit yazısı tebliğ edilmesi mümkün iken, 4/9/2020 tarihinde düzenlenen raporda belirtilen fatura tutarı tek başına ilgili yıldaki mal ve hizmet alışlarının %5'i olan 250.000 TL'yi aşmıyor olmakla birlikte, 3/2/2020 tarihinde düzenlenen rapora istinaden tebliğ edilen SMİYB ön tespit yazısındaki 120.000 TL ile 4/9/2020 tarihinde düzenlenen raporda belirtilen 200.000 TL’nin toplamının (120.000 TL + 200.000 TL = 320.000 TL) ilgili yıldaki mal ve hizmet alışlarının %5'i olan 250.000 TL'yi aşmış olması nedeniyle mükellefe 4/9/2020 tarihinde düzenlenen raporda belirtilen faturayla ilgili olarak SMİYB ön tespit yazısı tebliğ edilmeyecektir.

6-30 Gün İçinde Ödeme Yapılmaması

Vergi Usul Kanununun 370 inci maddesi kapsamında verilen beyanname üzerine tahakkuk eden vergiler ile izah zammının mükelleflerce maddede öngörülen 30 günlük süre içerisinde ödenmemesi durumunda %20 oranında kesilmiş olan indirimli ceza, %50 oranı esas alınarak ikmal edilir ve izah zammının gecikme faizine dönüştürülmesi işlemi yapılır.

7-7.3. Uzlaşma Başvurusu

Vergi Usul Kanununun 370 inci maddesinin (a) fıkrası kapsamında kendilerine izaha davet yazısı tebliğ edilen mükellefler, bu maddeye göre %20 oranında kesilen vergi ziyaı cezasına ilişkin ihbarnamelerin tebliği üzerine süresi içerisinde tarhiyat sonrası uzlaşma başvurusunda bulunabilir. Ancak, maddenin (b) fıkrası kapsamında ön tespite ilişkin yazı tebliğ edilen mükellefler, bu madde uyarınca kesilecek vergi ziyaı cezası için uzlaşma başvurusunda bulunamaz.

İzaha Davet şartları nelerdir.?

a-Vergi İncelemesine Başlanılmamış veya Takdir Komisyonuna Sevk İşleminin Yapılmamış Olması

b- İhbarda Bulunulmamış Olması

33

HATALI BİLDİRİMLER NEDENİYLE KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNDEN YERSİZ YARARLANMIŞ SİGORTALILARLA İLGİLİ DÜZELTMELER NASIL YAPILACAK

Kısa çalışma ödeneğinden yararlanan sigortalıların işverenlerce beyan edilen kısa çalışma süreleri, işverenlerce SGK’ya bildirilen prim gün sayıları ile İŞKUR tarafından aylık olarak karşılaştırılmaktadır.

Yapılan karşılaştırmalar sonrasında sigortalıların ödenek aldığı süreleri ile SGK’ya bildirilen prim gün sayıları toplamının 30 veya 31 güne kadar olması halinde, İŞKUR’a bildirilen çalıştırılmayacak süre ile SGK’ya bildirilen prim gün sayılarının mutabık olduğu kabul edilmektedir.

Buna karşın sigortalının ay içinde  İŞKUR’dan ödenek aldığı süre ile SGK’ya bildirilen prim gün sayıları toplamının 31 günü aşması halinde, aşan kısım yersiz ödeme olarak kabul edilmektedir. 

Örneğin, 1/4/2020 tarihinden itibaren kısa çalışmaya geçen işyerinde haftalık çalıştırılmayacak süresi 22,5/45 olarak İŞKUR’a beyan edilmiş bir çalışan adına İŞKUR tarafından Mayıs ayında 15 günlük kısa çalışma ödeneği verilmektedir. Mayıs ayı her ne kadar 31 gün çekse de sigortalı adına SGK’ya 15 veya 16 günlük prim günü bildirilmesi ve toplamda 30 veya 31 güne ulaşılması halinde İŞKUR tarafından usulüne uygun bildirim yapılmış kabul edilmektedir. Ancak bu örnekteki sigortalı adına Mayıs ayında SGK’ya 15 günlük bildirim yapılmış ise sigortalının çalıştığı süre ile hafta tatiline hak kazandığı süreler puantaj kayıtlarıyla desteklenmediği takdirde SGK tarafından sonradan eksik günlerle ilgili yapılacak denetimlere istinaden bir günlük ek bildirge istenilmesi durumuyla karşılaşılabileceği de göz ardı edilmemelidir.

Diğer taraftan İŞKUR tarafından yayımlananan 2020/1 sayılı Pasif İşgücü Genelgesinde yer alan “ KÇÖ ödeme gün sayısı ile SGK kayıtlarındaki ilgili dönemdeki prim gün sayısı (Hastalık gerekçesiyle bildirilen eksik gün sayısı dâhil) toplamda 30 gün olmalıdır. Ancak, oranlardaki küsuratların tama iblağı veya ay içinde fiili gün sayısı esas alınması gibi nedenlerle ay içinde işveren tarafından yatırılan prim sayısı (Hastalık gerekçesiyle bildirilen eksik gün sayısı dâhil) ile ödenen kısa çalışma gün sayısı toplamı 31 gün olabilecektir.” açıklamasına istinaden karşılaştırma yapılan ayın 30 gün çekmesine rağmen, sigortalıların ödenek aldığı süreleri ile SGK’ya bildirilen prim gün sayılarının toplamı 31 gün olsa bile yapılan bildirimler doğru kabul edilmektedir.

Sigortalıların kısa çalışma ödeneği aldığı süre ile SGK’ya bildirilen prim gün sayısı toplamının 31 günü aşması durumunda yapılması gereken işlemler

Kısa çalışma ödeneği alan sigortalıların ay içinde  İŞKUR’dan ödenek aldığı süre ile SGK’ya bildirilen prim gün sayılarının toplamının 31 günü aşması halinde 2020/1 sayılı Genelgede yer alan “sigortalıların prim gün sayısı ile kısa çalışma gün sayısının toplamı 31 gün olabilecektir.” İbaresinden hareketle İŞKUR tarafından toplamda 31 günü aşan süreler için yersiz ödeme çıkartılmaktadır.

Hatalı ödemelerin tahsili hususunda;

- Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Hakkında Yönetmeliğin 7/11. Fıkrasında “İşverenin hatalı bilgi ve belge vermesi nedeniyle yapılan fazla ödemeler, yasal faizi ile birlikte işverenden, işçinin kusurundan kaynaklanan fazla ödemeler ise yasal faizi ile birlikte işçiden tahsil edilir.”

-2020/1 sayılı Pasif İş Gücü Genelgesinde ise“Ayrıca, işçiden tahsilat işlemine başlamadan önce kişinin hesabında ve emanet hesabında  para olup olmadığının da kontrol edilmesi, para olması halinde Kurum hesabına aktarma işlemin yapılması, kalan borcu olması halinde ise ilgilisinden tahsil edilmesi gerekmektedir.” şeklinde açıklama yapılmıştır.

Dolayısıyla kısa çalışma ödeneği alan sigortalılara yapılan fazla ödemeler, varsa sigortalının takip eden aydaki ödeneğinden mahsup edilmekte, yoksa işverenden tahsili cihetine gidilmektedir.

Bu bağlamda, haftalık çalıştırılmayacak süresi 22,5/45 olarak bildirilmiş ve Mayıs ayı için 15 günlük kısa çalışma ödeneği almış bir sigortalı adına, SGK’ya yanlışlıkla 30 günlük prim bildirilmiş olması durumunda, sigortalının Haziran ayı için 15 günlük bir ödeneği varsa yersiz ödeme bu ödenekten mahsup edilmekte, yoksa işverenden tahsil edilmektedir.

Bu durumda, işveren tarafından 15 prim günü üzerinden düzenlenecek iptal nitelikteki bildirgenin SGK’ya kağıt ortamında (kısmi iptale ilişkin bildirge e-Bildirge V2 uygulaması üzerinden gönderilemediğinden) verilmesi gerekecektir. Ancak yasal süresi dışında verilen iptal nitelikteki bildirgeler denetime sevk edilerek uygun görülmesi halinde işleme alınacağından, denetim sonuçlanıncaya kadar sigortalının ödenek alamaması veya işverenin yersiz yapılan ödemeyi faiziyle ödemesi gibi bir durumla karşılaşılabilecektir.

Gerek sigortalının takip eden aydaki ödeneğinin kesilmemesi, gerekse takip eden ayda ödenek yoksa işverenin yersiz yapılan ödemeyi faiziyle birlikte ödememesi adına, SGK’ya verilen iptal nitelikteki bildirgenin bir sureti de dilekçeye eklenmek suretiyle İŞKUR’a müracaat edilmesi, dilekçede ilgili ayda SGK’ya hatalı bildirim yapıldığı, ancak hatalı bildirimin düzeltilmesi amacıyla iptal nitelikteki bildirgenin SGK’ya verildiği, takip eden ayda sigortalının mağdur edilmemesi adına ödeneğin kesilmeyerek sigortalıya ödenmesi veya işverenden tahsil edilmemesinin talep edilmesi, SGK’nın iptal nitelikteki bildirgeyi işleme almaması halinde yersiz yapılan ödemenin faiziyle birlikte ödeneceğinin taahhüt edilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir. Tabi en önemlisi bu taahhüdün İŞKUR tarafından da uygun görülmesi gerekecektir.

Yok eğer işveren, “ hiç bu işlemlerle uğraşmayayım, sigortalının takip eden aydan mahsup edilen kısa çalışma ödeneğini sigortalıya ben ödeyim veya sigortalıya takip eden aydaki kısa çalışma ödeneği ödenmiş ise İŞKUR’a faiziyle birlikte ödemeye razıyım” derse, sigortalının alamadığı ödeneği sigortalıya ödemesi veya sigortalı ödeneğini almış ise İŞKUR’a faiziyle birlikte ödemesi gerekecektir. Bu durumda sigortalının takip eden aydaki ödeneği bir önceki ayda yapılan yersiz ödemeye mahsup edilmiş olsa da veya bir önceki ayda yapılan yersiz ödeme işverenden faiziyle tahsil edilecek olsa da takip eden ayda sigortalı adına ödeme planında belirtilen kısa çalışma ödeneği gün sayısı kadar SGK’ya eksik gün bildiriminde bulunulabilecektir. 

Sigortalıların kısa çalışma ödeneği aldığı süre ile SGK’ya bildirilen prim gün sayısı toplamının 30 veya 31 günün  altında kalması durumunda yapılması gereken işlemler

Kısa çalışma ödeneği alan sigortalıların kısa çalışma ödeneği aldığı süre ile SGK’ya bildirilen prim gün sayısı toplamının ayın çektiği gün sayısına göre 30 veya 31 günün altında olması durumunda, İŞKUR tarafından yersiz ödeme oluşturulması gibi bir durumla karşılaşılmayacaktır.

Ancak bu durumda kısa çalışma ödeneği alan sigortalının SGK’ya bildirilen prim gün sayısının eksik olması nedeniyle, gerek sonradan yapılacak uygunluk denetimleri neticesinde, gerekse sigortalılar tarafından yapılacak ihbar veya şikayetler üzerine yapılacak denetimler neticesinde eksik bildirim yapılan aylar için 2 aylık asgari ücret tutarında idari para cezasına maruz kalınabileceği gibi 2020 yılında alınmış asgari ücret desteklerinin tümünün faiziyle ödenmesi gibi bir durumla karşılaşılabilecektir.

Dolayısıyla sonradan telafisi ağır müeyyidelerle karşılaşılmaması adına kısa çalışma ödeneği alan sigortalıların ayın kalan günlerindeki prim günlerinin SGK’ya eksik bildirilmiş olması halinde, eksik bildirilen sürelere ilişkin ek nitelikteki aylık prim ve hizmet belgelerinin e-Bildirge V2 uygulaması üzerinden gönderilmesi yerinde olacaktır. Süresi dışında yapılacak bu bildirimlerin aylık prim ve hizmet belgesinin verilmesi gereken yasal süreyi izleyen üç ay içinde verildiği takdirde belgede kayıtlı sigortalıların işe giriş bildirgelerinin de süresi içinde verilmesi halinde denetime sevk  edilmeden işleme alınacağı, ayrıca uygulanacak ceza tutarının 2 asgari ücreti geçmemek üzere bildirgede kayıtlı sigortalı sayısı başına asgari ücretin 1/8’i tutarında olacağı hususunun da göz önüne alınarak, bildirgelerin üç aylık süre içinde işverenlerce kendiliğinden verilmesi isabetli olacaktır.

Nacizane küçük bir öneri

Kısa çalışma ödeneği alan sigortalıların ay içinde  İŞKUR’dan ödenek aldığı süre ile SGK’ya bildirilen prim gün sayılarının toplamının 31 günü aşması halinde yersiz yapılan ödemenin doğrudan sigortalının takip eden aydaki ödeneğinden kesilmesi veya işverenden tahsili cihetine gidilmesi yerine, öncelikle durumun İŞKUR tarafından işverene iki satır bir yazı ile veya mail ortamında bildirilerek hatalı bildirimin SGK’dan düzeltilmesinin istenilmesi, aksi halde gerekli müeyyidelerin uygulanacağının bildirilmesi, yaşanan bu pandemi krizinde sigortalıların ve işverenlerin mağduriyetine engel olacaktır.

Bununla birlikte, kısa çalışma ödeneği verilen sürelere münhasıran, İŞKUR’a beyan edilen kısa çalışma süreleri  ile SGK’ya yapılan bildirimlerin toplamının 30 veya 31 günü aşması halinde, işverenlerce düzenlenen iptal nitelikteki aylık prim ve hizmet belgelerinin doğruluğunun İŞKUR’a yapılan kısa çalışma başvuruları ile kanıtlanması durumunda, bu bildirgelerin herhangi bir denetime gidilmeksizin işleme alınması halinde, hem gereksiz bürokratik işlemlerinin önüne geçilmiş olacak, hem de Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarının zaten çok fazla olan iş yükü bir nebze de olsa hafifletilerek çok daha katma değer sağlayan denetimlere sevk edilmelerine imkan sağlanmış olacaktır.

Eyüp Sabri DEMİRCİ

KOOPARATİF NASIL KURULUR.. ÇEŞİTLERİ

1163 sayılı Kooperatifler Kanunu 1. mad. kooperatifçiliğin tanımı aşağıdaki gibi yapılmıştır.

“Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklara kooperatif denir.”

Yukarıdaki tanımda da belirtildiği gibi kooperatifler kar amacı içinde olmadan ortaklarının ekonomik çıkarlarını korumak maksadı ile bireylerin ve tüzel kişilerin bir araya gelerek kurmuş oldukları kuruluşlardır. Buradan da anlaşıldığı üzere kooperatifler sadece bireylerin bir araya gelmesinden değil aynı zamanda tüzel kişilerin yani şirketlerin de şahıslarla bir araya gelmesinden oluşabilir.

Bir kooperatif en az 7 ortak tarafından imzalanacak anasözleşme ile kurulur. Anasözleşmedeki imzaların Ticaret Sicili Müdürlüğünce onaylanması gerekir (KK.m.2 f.1).

Kooperatifler Kanunu’nda kimlerin kurucu olacağı ve kimlere kurucu deneceği açıklanmamıştır. Bu nedenle, bu konuda KK m. 98 yollamasıyla TTK’nın anonim şirketlere ilişkin maddelerine bakmak gerekir. 6102 sayılı TTK’nın 337/1’inci maddesinde “Pay taahhüt edip esas sözleşmeyi imzalayan gerçek ve tüzel kişiler kurucudur” denilmektedir.

Bu tanıma göre, bir kimsenin kurucu sayılabilmesi için;

1. Anasözleşmeyi düzenleyip imza eden,

2. Anasözleşmede sermaye olarak gösterilen parayı veya ayn’ı taahhüt eden

kimse olması gerekir.

Kooperatif kuruluşu için yedi kişi bir araya geldikten sonra, anasözleşmenin hazırlanması ve her sayfasının 7 kurucu ortak tarafından imzalaması ve imzaların da ticaret sicili müdürlüğüne tasdik ettirilmesi gerekir. Uygulamada Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan (KK.m.88) örnek anasözleşmelerden yararlanılmaktadır. Ancak, örnek anasözleşmeleri kullanmak zorunlu değildir. KK m. 4’deki hükümleri taşımak ve kanunun emredici hükümlerine uymak kaydıyla, kurucular istedikleri şekilde anasözleşme hazırlayabilirler. Ancak bu durumda, kuruluş izninin Ticaret İl Müdürlüğünden değil de, Ticaret Bakanlığı’ndan alınması gerekmektedir.

1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 453 üncü maddesinin i bendinde; “Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına bağlı tarımsal amaçlı kooperatifler ve üst birlikleri, yapı kooperatifleri ve üst birlikleri hariç olmak üzere, tarım satış kooperatifleri ve birlikleri ile genel hükümlere tabi kooperatif ve birliklerin kuruluşuna, işleyişine ve denetlenmesine yönelik düzenlemeler yapmak, uygulamak ve uygulanmasını sağlamak, kooperatifleri ve üst kuruluşlarını denetlemek veya denetlettirmek” denilmek suretiyle hangi tür kooperatiflerin kuruluş, işleyiş ve denetimlerine ait işlem ve hizmetlerin Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü tarafından yürütüleceği belirlenmiştir.

Söz konusu maddeye göre Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü’nün kuruluş izni vereceği kooperatifleri şu şekilde sıralamak mümkündür.

1)   Tarım Satış Kooperatifleri

2)   Esnaf ve Sanatkârlar Kredi Kefalet Kooperatifleri

3)   Karayolu Yük Taşıma Kooperatifleri

4)   Karayolu Yolcu Taşıma Kooperatifleri

5)   Denizyolu Yük Taşıma Kooperatifleri

6)   Denizyolu Yolcu Taşıma Kooperatifleri

7)   Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifleri

8)   Tüketim Kooperatifleri

9)   Temin Tevzi Kooperatifleri

10)    Turizm Geliştirme Kooperatifleri

11)    Küçük Sanat Kooperatifleri

12)    Yaş Sebze ve Meyve Pazarlama Kooperatifleri

13)    Pazarcılar İşletme Kooperatifleri

14)    Üretim ve Pazarlama Kooperatifleri

15)    Karşılıklı Sigorta Kooperatifleri

16)    Eğitim Kooperatifleri

17)    Yenilenebilir Enerji Üretim Kooperatifleri

18)    Hizmet Kooperatifleri

19)    Çocuk Bakım Hizmetleri Kooperatifleri

20)    Bilimsel Araştırma ve Geliştirme Kooperatifleri

21)    Yayıncılık Kooperatifleri

22)    Site İşletme Kooperatifleri

23)    Hâl İşletme Kooperatifleri ile

Bu kooperatiflerin üst kuruluşları (Birlikler).

Ancak, Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü; karayolu yük, karayolu yolcu tüketim, turizm geliştirme, temin tevzi, küçük sanat, üretim ve pazarlama, yaş sebze ve meyve pazarlama, kadın girişimi üretim ve işletme, eğitim ve hizmet kooperatifleri için örnek anasözleşmelerin aynen kabul edilmesi şartıyla izin verme yetkisini Ticaret İl Müdürlüklerine devretmiştir.

Aynı şekilde, anasözleşmelerde; unvan, merkez, sermaye ve paylar konusunda yapılmak istenen değişiklere ilişkin izin işlemleri de Ticaret İl Müdürlüklerince yapılmaktadır.

3.      Bakanlığa (veya İl Müdürlüğüne) verilecek dilekçe ve eklenecek belgeler

Kooperatife kuruluş izninin verilmesi hususunda, izin merciine hitaben iki nüsha dilekçe yazılır. Bu dilekçede kurucular tarafından taahhüt edilen nakdi sermayenin ¼’ünün, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’na bağlı bir bankada, kurulmakta olan kooperatif adına açılacak özel bir hesaba, sadece kooperatifin kullanabileceği şekilde yatırıldığı açıkça belirtilir. Bu dilekçenin aslı izin merciine verilirken, sureti kooperatifteki kuruluş dosyasında muhafaza edilir.

İzin merciine aşağıdaki belgeler verilir.

a) İzin dilekçesi: İzin dilekçesinin kurucular adına, bir veya birkaçı tarafından imzalanması yeterlidir.

b) Anasözleşme: Kurucuların imzasını taşıyan ikisi ticaret sicili müdürü onaylı, dördü onaylı örnekten fotokopi çekilmiş altı adet anasözleşme izin merciine verilir.

Kooperatif eğer Bakanlıkta kuruluyorsa, Bakanlık kuruluşa ilişkin şerhini düştükten sonra, fotokopi olan iki nüshayı alı koymakta, diğer dört nüshayı kuruculara iade etmektedir. Bakanlık alı konan 1 nüshayı kendi kuruluş dosyasına kaldırmakta, diğer nüshayı kooperatifin merkezinin bulunduğu Ticaret İl Müdürlüğüne göndermektedir.

Kooperatif Ticaret İl Müdürlüğünde kuruluyorsa, ilgili Müdürlük kuruluşa ilişkin şerhini düştükten sonra, fotokopi olan bir nüshayı alı koymakta, diğer beş nüshayı kuruculara iade etmektedir.

c) Kuruluş bilgi formu: Söz konusu formda, kooperatifin unvanı ve adresi ile kurucu ortak sayısı, varsa telefonu yazılır. Ayrıca, forma ilk yönetim ve denetim kurulu üyelerinin kimlik bilgileri de yazılır.

d) Banka dekontu: Kooperatifin kuruluş sermayesinin en az ¼’ünün kurulmakta olan kooperatif adına, bir bankada açılan özel bir hesaba yatırıldığını gösteren banka dekontu alınmalıdır.

e) Adli sicil belgeleri: İlk yönetim ve denetim kurulu üyelerine ait adli sicil belgeleri ile seçilme şartlarından belge ile kanıtlanması mümkün olmayanlar için (hısım, akrabalık ve sair) yazılı taahhütname verilmelidir.

Ayrıca, kooperatif türlerine göre yukarıda belirtilenlere ek olarak bazı belgeler de istenmektedir. Örneğin “Karayolu Yük Taşıma Kooperatifi”nin kurulması sırasında; yukarıdakilere ek olarak;

1) Kuruculara ait yük taşımaya uygun aracın noter tasdikli ruhsatnamelerinin bir örneği,

2) Aracın kiralık olması halinde, kira sözleşmesinin noter tasdikli bir örneği,

3) Araç mülkiyeti birden fazla kişiye ait ise ortak olacak kişiye diğerleri tarafından verilmiş muvafakatnamenin noter tasdikli bir örneği,

4) İlgili Vergi Dairesinden alınacak vergi mükellefiyet belgesi,

5) Oda (Meslek kuruluşu) kayıt belgesi istenmektedir.

4.      Bakanlığın (veya İl Müdürlüğünün) yapacağı inceleme ve izin

İzin mercii, kuruluş başvurularını iki yönlü incelemektedir. Bunlar; şekil yönünden ve esas yönündendir. Şekil yönünden inceleme, daha önce saydığımız belgelerin mevcut olup olmadığını, bu belgelerle anasözleşmenin genel kabul gören şekilleri içerip içermediğini araştırmaktan ibarettir. Esas yönünden incelemede ise anasözleşmenin Kooperatifler Kanunu’nun emredici hükümlerine aykırılık taşıyıp taşımadığı ve Kooperatifler Kanunu gereği anasözleşmeye konulması zorunlu hükümlerin konulup konulmadığı araştırılır.

5.      Kuruluş için kooperatifin tescil ve ilanı

Kooperatifin tescili ticaret sicilinde yapılır. Ticaret sicili, Ticaret Bakanlığı’nın gözetim ve denetiminde ticaret ve sanayi odaları veya ticaret odaları bünyesinde kurulacak ticaret sicili müdürlükleri tarafından tutulur. Bir yerde oda mevcut değilse veya yeterli teşkilatı yoksa, ticaret sicili, Ticaret Bakanlığı’nca belirlenecek bir odadaki ticaret sicili müdürlüğü tarafından tutulur. Ticaret sicili müdürleri, kaydı istenilen olayın tescili için Kanun ve Ticaret Sicili Yönetmeliği’nin öngördüğü bütün koşulların yerine getirilmiş olup olmadığını incelemekle yükümlüdür.

Tescilin şekli ile ilgili Kooperatifler Kanunu’nda bir hüküm bulunmamaktadır. Bu konuda Türk Ticaret Kanunu’na gitmek gerekir. Buna göre;

Tescil ilgililerin (kurucuların) talebi üzerine bir dilekçe ile yapılır (TTK.m.28, 29).

Dilekçede imzaları bulunanların kimliklerini ispat etmeleri zorunludur. Ancak, dilekçedeki imzalar ticaret sicili müdürlüğünce onaylanmışsa, ayrıca kimliğin ispatlanmasına gerek yoktur (TTK.m.29).

Tescil süresi 15 gündür (TTK.m.30, f.1).

Ancak ticaret sicil müdürlüğünün yetki alanı dışında oturanlar için bu süre 30 gündür (TTK.m.30, f.3).

Tescil talep süresi, izin merciinin kuruluş iznini vermesinden itibaren başlar (TTK.m.30, f.2).

Müdürlüğe başvuru yazılı şekilde ya da elektronik ortamda yapılır.

Dilekçede istem açıkça belirtilir ve tescil edilecek olgular gösterilir. Dilekçeye doğrulayıcı belgelerin asılları ya da onaylı örnekleri eklenir.

Bir kooperatifin kuruluşunun tesciline ilişkin başvuruda müdürlüğe tescil talep dilekçesi ekinde aşağıdaki belgeler verilir (TSY.m.109):

a) Kurucuların imzaları ticaret sicili müdürü tarafından onaylanmış kooperatif anasözleşmesi.

b) Kooperatif kuruluşuna izin veren makamın izin yazısı.

c) Kooperatifi temsil ve ilzama yetki verilen kişilerin ticaret sicili müdürü huzurunda kooperatif unvanı altında atılmış imza beyannameleri ile gerekli görülen diğer belgeler.

Belgeler, hukuki gereklere uygun şekilde onaylanarak imzalanır. Onaylı örnekler elektronik ortamda da hazırlanabilir.

Başvurunun elektronik ortamda yapılması halinde dilekçe ve belgeler güvenli elektronik imza ile imzalanır.

Dilekçe tescil isteminde bulunmaya yetkili kişi veya kişilerce imzalanır.

Dilekçe sahibi kimliğini ispat etmek zorundadır. Dilekçedeki imza, ticaret sicili müdürlüğünce onaylanmış veya güvenli elektronik imza ile imzalanmışsa, ayrıca kimliğin ispatlanmasına gerek yoktur. Ticaret sicili müdürü tarafından onaylanmamış veya güvenli elektronik imza ile imzalanmamış dilekçelerde imza bakımından her türlü karşılaştırmayı yapar, ilgilinin sicil dosyasında istemde bulunan kişinin daha önceden verdiği onaylı imza beyannamesi varsa bununla karşılaştırır, gerek gördüğü takdirde dilekçe altındaki imzanın ticaret sicili müdürlüğünce tasdik edilmesini ister.

6.      Taahhütname

Müdürlük; kooperatifin tescilini isteyenlerden tescil dilekçesi ve imzalara ait belgelerden ayrı olarak bir de taahhütname ister.

Taahhütnamede; kooperatifin unvanı, sermayesi, merkezi, kooperatifin kuruluş tarihi açıkça gösterilir.

Taahhütnamenin altına içerdiği bilgilerin doğru olduğu, aksinin tespit edilmesi durumunda sorumluluğun taahhütnameyi imzalayan kişi ya da kişilere ait olduğu yazılarak imzalanır.

Taahhütnamede yer alması gereken bilgiler başvuru dilekçesinde de beyan edilebilir. Bu durumda ayrıca taahhütname aranmaz.

7.      Sicil müdürünün yapacağı inceleme

Sicil müdürünün yapacağı incelemeye ilişkin de KK’da bir hüküm bulunmamaktadır. Bu konuda TTK’ya gitmek gerekir. Buna göre sicil müdürü aşağıda yer alan konuları incelemekle yükümlüdür (TTK md. 32, 33);

1)   Tescil için aranan yasal şartların var olup olmadığını incelemek.

2)   Anasözleşmenin, kanunun emredici hükümlerine aykırı olup olmadığını ve kanunun zorunlu kıldığı hükümleri taşıyıp taşımadıklarını araştırmak.

3)   Tescil edilecek hususların gerçeğe uygun olup olmadığını incelemek.

4)   Tescili istenen hususların üçüncü kişilerde yanlış bir kanı uyandıracak nitelikte olup olmadığını incelemek.

5)   Tescili istenen hususların kamu düzenine aykırı olup olmadığını araştırmak.

8.      Tescil ve ilan edilecek hususlar

KK’nun 3’üncü maddesine göre, tescil ve ilan edilecek hususlar şunlardır:

1)   Ana sözleşme tarihi,

2)   Kooperatifin amacı, konusu ve varsa süresi,

3)   Kooperatifin unvanı ve merkezi,

4)   Kooperatifin sermayesi ve bunun nakdi kısmına karşılık olarak ödenen en az miktar ve her ortaklık payının değeri,

5)   Ortaklık payı belgelerinin ada yazılı olduğu,

6)   Ayni sermaye ve devralınan akçalı kıymetlerle işletmelerin neden ibaret oldukları ve bunlara biçilen değerler,

7)   Kooperatifin ne suretle temsil olunacağı ve denetleneceği,

8)   Yönetim kurulu üyeleriyle kooperatifi temsile yetkili kimselerin ad ve soyadları,

9)   Kooperatifin yapacağı ilanların şekli ve anasözleşmede de bu hususta bir hüküm varsa yönetim kurulu kararlarının pay sahiplerine ne suretle bildirileceği,

10)    Kooperatifin şubeleri: Kooperatifler, lüzum gördükleri takdirde memleket içinde ve dışında şubeler açabilirler. Şubeler, merkezin sicil kaydına atıf yapılmak suretiyle bulundukları yer ticaret siciline tescil olunurlar.

Kooperatiflerle ilgili olarak yukarıda yer almayan hususlara ilişkin tescil başvurularında anonim şirketlere ilişkin hükümler kıyasen uygulanır.

9.      Sicil tasdiknamesinin alınması

Kooperatifin kuruluşunun ticaret siciline tescilinden sonra, sicil müdürünce bir sicil belgesi (tasdiknamesi) düzenlenerek ilgililere verilir (TSY.m.16).

Bu belgede; MERSİS numarası, kooperatifin ticaret unvanı, kooperatifin faaliyet alanı, kooperatifin sermayesi, belge düzenlendiği sırada kooperatifi temsile yetkili olanlar gibi bilgilere yer verilir. Tasdiknamenin kullanılamaz hale gelmesi veya kaybı halinde ilgililerin talebi üzerine, gideri ve harcı tahsil edilerek yeni tasdikname düzenlenir. Sicil tasdiknamesi; tasdiknamede yer alan bilgilerde herhangi bir değişiklik olmadığı veya yenisi düzenlenmediği sürece geçerlidir.

10.  İlan

Tescil edilen olgular, Kanunda veya Ticaret Sicili Yönetmeliği’nde aksine bir hüküm bulunmadıkça ilan olunur. Yukarıda sayılan işlemler tamamlandıktan sonra, Ticaret Sicili Müdürü, MERSİS üzerinden Ticaret Sicili Gazetesine, bir yazı ekinde ilan edilecek hususları gönderir.

11.  Tescil ve ilanın üçüncü kişilere etkisi

Sicil kayıtları, nerede bulunurlarsa bulunsunlar, üçüncü kişiler hakkında, tescilin sicil gazetesinde ilan edildiği; ilanın tamamı aynı nüshada yayımlanmamış ise, son kısmının yayımlandığı günü izleyen iş gününden itibaren hukuki sonuçlarını doğurur. Bu günler, tescilin ilanı tarihinden itibaren işlemeye başlayacak olan sürelere de başlangıç olur. Bir olgunun tescil ile beraber derhal üçüncü kişiler hakkında sonuç doğuracağına veya sürelerin derhal işleyeceğine ilişkin özel hükümler saklıdır. Üçüncü kişilerin, kendilerine karşı sonuç doğurmaya başlayan sicil kayıtlarını bilmediklerine ilişkin iddiaları dinlenmez.

Tescili zorunlu olduğu halde tescil edilmemiş veya tescil edilip de ilanı zorunlu iken ilan edilmemiş bir olgu, ancak bunu bildikleri veya bilmeleri gerektiği ispat edildiği takdirde, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.

Defter, kayıt ve belgeleri gizleme

UYAP ortamında yapılan sorgulamada sanık hakkında, ... Tekstil ... Ltd. Şti. ortağı ve müdürü olarak defter, kayıt ve belgeleri gizleme eylemi nedeniyle Dairemizin 2016/12242 esasına kayıtlı dosyasının bulunduğu görülerek birlikte yapılan incelemede:

Sanık hakkında 2008 takvim yılına ait defter ve belgeleri, kendisine yapılan 12.03.2013 tarihli tebligata rağmen ibraz etmemesi nedeniyle “defter, kayıt ve belgeleri gizleme” suçundan açılan kamu davasında; sanığın yetkilisi olduğu şirketin, Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 11.06.2008 tarih ve 2007/215 esas, 2008/179 karar sayılı kararı ile iflasına karar verildiğinin, kararın temyiz incelemesinden geçerek kesinleştiğinin ve UYAP ortamında yapılan sorgulamada sanık hakkında, aynı şirket yönünden 2007 yılına ait defter ve belgeleri kendisine yapılan 28.06.2012 tarihli tebligata rağmen ibraz etmemesi nedeniyle “defter, kayıt ve belgeleri gizleme” suçundan açılan kamu davasının yapılan yargılamasında, Bakırköy 17. Asliye Ceza Mahkemesi’nin 16.10.2014 tarih ve 2013/56 esas, 2014/827 karar sayılı ilamıyla beraatine hükmedildiğinin anlaşılması karşısında; gerçeğin kuşkuya yer vermeyecek şekilde belirlenmesi ve sanığın hukuki sorumluluğunun açıkça tespit edilmesi bakımından, tüzel kişilerde tasfiye sürecinin başlamasıyla sorumluluk tasfiye memurlarına ait olup şirketin kanuni temsilcilerinin görevi sona ermekle birlikte, 213 sayılı VUK’nin 10/4. maddesine göre, tüzelkişilerin tasfiye haline girmiş veya tasfiye edilmiş olmalarının, kanuni temsilcilerinin tasfiyeye giriş tarihinden önceki tarihe ait sorumluluklarını kaldırmayacağı gözetilerek, şirketin tasfiye sürecine girip girmediğinin, defter ve belgelerin tasfiye memurluğuna teslim edilip edilmediğinin, suç tarihinden önce iflasına karar verilen şirkete ait defter ve belgeler üzerinde sanığın tasarruf yetkisinin bulunup bulunmadığının araştırılması, her iki dosyanın birleştirilmesi, aynı mükellefiyete ait farklı yıllara ilişkin defter ve belgelerin aynı yazı ile istenmesinin tek bir suçu oluşturacağı gözetilerek, 2007 ve 2008 takvim yıllarına ait defter ve belgelerin farklı yazıyla istenmesinin nedeni ilgili vergi dairesinden sorularak sonucuna göre sanığın hukuki durumunun değerlendirilmesi gerekirken eksik araştırma ile beraatine hükmedilmesi,

Yasaya aykırı, katılan vekilinin temyiz sebepleri bu nedenlerle yerinde görülmüş olduğundan, 5320 sayılı Kanun'un 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nin 321. maddesi uyarınca hükmün BOZULMASINA, 12.12.2019 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

11. Ceza Dairesi 2019/2328 E. , 2019/9328 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Defter, kayıt ve belgeleri gizleme

HÜKÜM : Beraat